Udzielenie pierwszej pomocy przedmedycznej to umiejętność, która może uratować życie i zmniejszyć ryzyko powikłań u osoby poszkodowanej. Każdy z nas może znaleźć się w sytuacji wymagającej natychmiastowego i zdecydowanego działania. W niniejszym przewodniku opisano kolejne etapy postępowania, od momentu zauważenia zdarzenia aż do przekazania poszkodowanego służbom ratunkowym, ze wskazaniem podstawowych zasad oraz najczęściej spotykanych stanów nagłych.
Podstawowe zasady oceny sytuacji
Bezpieczeństwo własne i poszkodowanego
Na samym początku należy zadbać o bezpieczeństwo siebie i innych. Oceń otoczenie: obecność ruchu drogowego, substancji chemicznych, źródeł ognia lub wraków. Jeśli strefa jest niebezpieczna, przemieść poszkodowanego w bezpieczne miejsce – o ile nie grozi to pogłębieniem urazu – i wezwij odpowiednie służby.
Ocena stanu przytomności i oddechu
Sprawdź reakcję na bodźce: lekko potrząśnij ramionami i głośno zapytaj, czy wszystko w porządku. Brak odpowiedzi to sygnał do dalszej oceny stanu dróg oddechowych. Odchyl głowę do tyłu, unieś żuchwę i przez maksymalnie 10 sekund obserwuj ruchy klatki piersiowej, słuchaj i czuj powiew powietrza. Taka procedura pozwala stwierdzić, czy poszkodowany oddycha.
Wzywanie pomocy medycznej
W razie utraty przytomności lub nieprawidłowego oddechu natychmiast zadzwoń pod numer alarmowy. Przekaż ratownikom lokalizację, liczbę poszkodowanych, opis obrażeń oraz stan świadomości i oddechu. W oczekiwaniu na przyjazd ekipy nie opuszczaj poszkodowanego i stale monitoruj jego stan.
Udzielanie pierwszej pomocy w stanach nagłych
Resuscytacja krążeniowo-oddechowa (RKO)
Gdy nie występuje spontaniczne oddychanie, należy rozpocząć procedurę resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Wykonuj 30 uciśnięć klatki piersiowej (ok. 5–6 cm głębokości, tempo 100–120/min), a następnie 2 wdechy ratownicze. Nieprzerwanie powtarzaj cykle do momentu przyjazdu karetki lub odzyskania oddechu.
Zatrzymanie krążenia
W przypadku zatrzymania krążenia nie przerywaj RKO dłużej niż to konieczne. Jeżeli dostępny jest defibrylator AED, włącz go i stosuj się do komunikatów głosowych urządzenia. Upewnij się, że nikt nie dotyka pacjenta podczas analizy rytmu i wyzwól wstrząs, gdy zostanie to zalecone.
Krwotok i opatrywanie ran
Aby zatamować silny krwotok, zastosuj bezpośredni ucisk na ranę jałową gazą lub czystą tkaniną. Umieść opatrunek i dociśnij. W przypadku krwotoków z kończyn unieś je nieznacznie powyżej poziomu serca. Jeśli krew przesiąka przez materiał, nie usuwaj go – nałóż kolejną warstwę.
Postępowanie w przypadku urazów i schorzeń
Złamania i zwichnięcia
Przy podejrzeniu złamania lub zwichnięcia unieruchom kończynę w pozycji zastanej, używając szyn improwizowanych (deski, kartony). Między szynę a ciało włóż miękki materiał, a całość przewiąż bandażem. Nie nastawiaj kości samodzielnie.
Oparzenia
Chłodzenie oparzeń letnią wodą przez 10–20 minut ogranicza głębokość uszkodzeń. Następnie osusz miejsce, nałóż jałowy opatrunek – nigdy masła ani tłustych substancji. Duże oparzenia i uszkodzenia twarzy lub układu oddechowego wymagają pilnej hospitalizacji.
Napad padaczkowy
Gdy ktoś doświadcza drgawek, ułóż go w pozycji bocznej ustalonej, aby uniknąć zachłyśnięcia. Nie wkładaj nic do ust ani nie przyciskaj. Po ustąpieniu drgawek zapewnij komfort termiczny i monitoruj oddech do przybycia pomocy.
Zatrucia chemiczne i pokarmowe
W przypadku zatrucia substancjami chemicznymi lub pokarmowymi nie wywołuj wymiotów bez wyraźnej porady medycznej. Usuń źródło toksyn, przemyj skórę (w razie kontaktu z chemikaliami) i zapewnij dopływ świeżego powietrza. Niezwłocznie powiadom pogotowie i przygotuj informacje o rodzaju toksyny.
- Podaj wiek, wagę i orientacyjną ilość spożytej substancji
- Przy gotowych opakowaniach przekaz je ratownikom
- Stosuj się do zaleceń Centrum Antidotum
Zasady aseptyki i higieny w pierwszej pomocy
Oczyszczanie ran i opatrunki
Przed dotknięciem rany umyj ręce wodą z mydłem lub zastosuj środek do dezynfekcji. Oczyść ranę roztworem soli fizjologicznej lub wodą utlenioną, osusz i załóż sterylny opatrunek. W razie potrzeby stosuj opatrunki chłonące i przylepne plastry.
Zapobieganie zakażeniom
Dbanie o aseptykę ogranicza ryzyko infekcji. Używaj jednorazowych rękawiczek i narzędzi wyjałowionych, regularnie dezynfekuj nożyczki, pęsetę i powierzchnie robocze. Oznaki zakażenia to zaczerwienienie, opuchlizna i ropienie.
Środki ochrony osobistej
Podczas interwencji chroń się rękawiczkami, maską i okularami ochronnymi. Po zakończeniu działania wyrzuć jednorazowe materiały do odpadów medycznych i umyj ręce.
Współpraca ze służbami ratunkowymi
Przekazanie informacji ratownikom
Gdy ekipa ZRM lub KPP przybędzie na miejsce, poinformuj ratowników o przebiegu zdarzenia, działaniach podjętych dotychczas oraz wszystkich istotnych zmianach stanu poszkodowanego. Ułatwi to szybką diagnozę i leczenie.
Kontynuacja monitoringu
Nie przerywaj obserwacji do przekazania pacjenta. Monitoruj oddech, tętno, przytomność i poziom bólu. Pomoc polegająca na ciągłym kontakcie słownym z poszkodowanym może zapobiec panice i obniżyć poziom stresu.
